Komunikacja miejska w Opolu ma już 100 lat

19 maja 1926 roku dwóch mężczyzn spotyka się, aby zmienić oblicze ówczesnego Oppeln. Konrad Leuschner i Erich Junge podpisują umowę powołania miejskiej spółki transportowej. Przedstawiciel miasta i reprezentant związku turystycznego, w obecności notariusza, powołują „Opolską Spółkę Automobilową” („Oppelner Autoverkehrsgesellshaft”). Ma być ona odpowiedzialna za „prowadzenie publicznego przemysłu zaopatrzeniowego przez przewóz osób w okręgu miasta Opole.”. Tak 100 lat temu zaczęła się historia komunikacji miejskiej w Opolu.

Spółka miała świadczyć publiczne przewozy pasażerskie. Do tej pory w Oppeln nie działała tego typu firma, a pasażerowie mogli korzystać z przewozów taksówkami pocztowymi oraz z przejazdów koleją. To zmienia się właśnie w 1926 roku.  Od utworzenia spółki do uruchomienia pierwszej linii mija niespełna miesiąc. W sobotnim wydaniu Nowin Codziennych z 26 czerwca czytamy:

„Opolskie Towarzystwo ruchu automobilowego zamierza urządzić połączenie automobilowe pomiędzy Groszowicami a Czarnowąsami przez Opole. Samochody wyjeżdżać mają z Groszowic szosą do Opola na Król Nowawieś. Ztąd przez ulice Groszowicką, Wilhelmowską i Wielko-Strzelecką pojadą przez Opole na Zakrzów, Wróblin do Czarnowąsów przed karczmę Laxego.”

Dwa autobusy na jednej linii

Zadaniem pierwszych linii autobusowych było więc nie tylko połączenie dzielnic miasta. Umożliwiały one dojazd do Opola mieszkańcom okolicznych wsi. Ułatwiały dostanie się do miejsc pracy i urzędów. I tak od czerwca 1926 roku linia 1 kursowała z Groszowic przez Nową Wieś Królewską do dworca kolejowego, a potem przez Zakrzów do Czarnowąsów. Do obsługi linii wykorzystywane były dwa pojazdy.

Rozwój przemysłu, popularność przewozów i rosnące potrzeby mieszkańców szybko zweryfikowały siatkę połączeń – zapotrzebowanie na komunikację miejską rosło. Uruchomiono więc kolejne połączenia. W 1927 roku utworzona została linia 2, która połączyła Opole z miejscowością Kup, a już w 1928 roku w Oppeln kursowały kolejne dwie.

„Trójka” łączyła centrum miasta z pobliskimi Gosławicami. Autobusy odjeżdżały, w zależności od wariantu, z rynku lub z Dworca Wschodniego. Przejazd całą trasą zajmował około 16 minut. Trasa biegła od rynku przez pl. Kopernika (Karlsplatz), Dworzec Wschodni, osiedle przy ul. Oleskiej aż do Gosławic.

Linią 4 można było dojechać z centrum miasta do Luboszyc. Po drodze autobus zatrzymywał się w Krzanowicach i Kępie. W zimowym rozkładzie 1928 roku pierwszy kurs linii 4 rozpoczynał się z dawnej Flursstraβse (dzisiaj ul. Luboszycka) lub z rynku. Trasa prowadziła ulicami Sądową (Gerichtstraβe), Luboszycką (Flursstraβse), następnie autobus jechał przez Zakrzów (Kaiserweg) do Krzanowitz, skąd dojeżdżał do Kępy i Luboszyc.

Modyfikacje rozkładów i tras były wprowadzane dynamicznie. Już na przełomie 1931/1932 roku widzimy, że linia 1 biegła od Groszowic, przez Nową Wieś Królewską, centrum Opola, Czarnowąsy do Kup, a linia 2 łączyła Opole z miejscowością Narok. Autobus odjeżdżał z Schutzenstraβe (dzisiejsza Jakuba Kani), dalej jechał przez centrum, zatrzymywał się przy cmentarzu miejskim (dzisiejszy Cmentarz Komunalny) i w Półwsi, skąd dojeżdżał do Naroka.

Zaplecze techniczne

Opolska Spółka Automobilowa w momencie rozpoczęcia działalności miała do dyspozycji dwa pojazdy. Parkowane były w garażach przy ul. Rosenstraβe (dzisiejsza Oleska). W wyniku rozbudowy siatki połączeń nabywała kolejne pojazdy. I tak w 1943 roku tabor spółki liczył już siedem pojazdów – trzy autobusy marki Siemens‑Schuckert oraz po jednym autobusie marek Adler, Bergmann, Mercedes Benz i BMW8. Tabor przestał istnieć w czasie wojny. Nie wiadomo czy został zniszczony w czasie działań militarnych, czy został przejęty przez Armię Czerwoną. Ocalał tylko jeden autobus Mercedesa.

Po wojnie

W 1947 roku do Zarządu Miejskiego wezwano dwóch mężczyzn. Zostali oni przesłuchani w sprawie działalności „Oppelner-Verkehrsgesellshaft m.b.H”. Jak zeznawał kupiec Józef Słowik: „przedsiębiorstwo należało do dawniejszego niemieckiego Zarządu Miejskiego (…) Autobusów było około 10, częściowo z przyczepkami. Na wszystkich autobusach były napisy spomnianego przedsiębiorstwa (…) jeden autobus został sprzedamy do Częstochowy po poprzednim przemalowaniu.”  Drugą osobą wezwaną do stawienia się w Zarządzie Miejskim był Grzegorz Kwosek, były urzędnik Zarządu Miejskiego w Opolu, zeznał , że „Akta tego przedsiębiorstwa znajdowały się przy ul. Malapanerstr. 6 (ul. Odrodzenia). Wiadomo mi, że niemiecki Magistrat był udziałowcem, lecz nie mogę powiedzieć w jakim stopniu. Garaże tegoż przedsiębiorstwa znajdowały się przy ul. Oleskiej 14. Czy tam obecnie znajdują się jeszcze dawniejsze autobusy, nie jest mi wiadomo.”

Okres powojenny był czasem organizowania się. Opole należało wtedy do województwa śląsko-dąbrowskiego. W 1946 roku reaktywowane były Śląskie Linie Autobusowe (które powstały w 1929 roku, ale och działalność przerwano w czasie II wojny światowej), a Opole dołączyło do związku przekazując na jego rzecz jedyny ocalały autobus – Mercedes Benz.

W 1948 roku na ulicach Opola pojawiły się autobusy Państwowej Komunikacji Samochodowej. Wykonywały one (tylko w dni robocze) jeden kurs do Czarnowąsów przez Zakrzów, dwa kursy do Groszowic przez Nową Wieś Królewską, trzy kursy do Gosławic, a także cztery razy dziennie jeździły do Półwsi przez Zaodrze oraz pięć razy dziennie do Szczepanowic.

W 1950 roku przewozem mieszkańców Opola zajęły się Śląskie Linie Komunikacyjne, ale po czterech miesiącach komunikację ponownie przejęła Państwowa Komunikacja Samochodowa. Ulicami Opola kursowało wtedy sześć autobusów na dwóch stałych liniach. Nie zaspokajało to potrzeb mieszkańców, poza tym autobusy często jeździły spóźnione, nie zatrzymywały na wszystkich przystankach, a ich stan techniczny budził zastrzeżenia. Przeprowadzona kontrola ujawniła, że pojazdy były niesprawne, nie zamykały się tylne drzwi jednego z nich, nie domykały się okna, które były podwiązane sznurkami i drucikami.

Prawdziwy przełom przychodzi jednak w kwietniu 1953 roku. Powołany zostaje Miejski Zakład Komunikacyjny, który przejmuje tabor PKS-u (cztery autobusy marki Chausson) i rozpoczyna obsługę linii 2, biegnącej od osiedla przy skrzyżowaniu ulic Ozimskiej i Wiejskiej, przez Rynek do Półwsi. W momencie powstania MZK dysponował zapasem biletów na 10 dni, kilkoma pracownikami i paroma słupkami z rozkładami jazdy.

Od tego czasu zmieniło się już niemal wszystko. Dzisiaj opolski MZK dysponuje jednym z najmłodszych i najnowocześniejszych taborów w kraju, który realizuje przewozy na ponad 20 liniach, dziennie pokonując ponad 20 tysięcy kilometrów. Nie zmieniło jednak jedno – cały czas na pierwszym planie jest pasażer.

Ewelina Laxy

Podczas pisania artykułu korzystano z artykułów prof. Zbigniewa Bereszyńskiego „Historia komunikacji miejskiej w Opolu do 1997 roku (ze szczególnym uwzględnieniem lat 1953–1997)” i „Sto lat komunikacji miejskiej na Opolszczyźnie” oraz materiałów udostępnionych przez Archiwum Państwowe w Opolu i Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Opolu.