Niezwykłe historie opolskich ulic (34): Mickiewicza – od wieszcza do wieszcza

Ulica Adama Mickiewicza w Opolu jest oczywiście tylko jedna, choć gdy dokładnie prześledzimy historię obecności wieszcza w naszym mieście, to pojawia się on jeszcze kilka razy, w dodatku w kilku różnych miejscach.

Pierwszym patronem opisywanej w tym odcinku ulicy był niemiecki wieszcz Johann Wolfgang von Goethe. A mamy rok 1924, czyli okres, w którym Opole nazywa się jeszcze Oppeln i jest we władaniu zupełnie innego państwa. Nikogo zatem nie zdziwiło, że gdy w 1945 roku miasto przeszło w polskie ręce, wybitnego poetę z Niemiec, autora „Fausta” i prekursora romantyzmu, zastąpił genialny romantyk z Polski, autor choćby „Dziadów” i „Pana Tadeusza”. Można więc spuentować, że choć miasto i ulica drastycznie zmieniły adres, to i tak wszystko zostało w artystycznej „rodzinie”.

Polna wygrywa z wszystkimi, a Kościuszko z Mickiewiczem

Panuje powszechna opinia, że patron Mickiewicz jest w ścisłej czołówce nazw polskich ulic i placów. Sprawdziliśmy. Według badań Głównego Urzędu Statystycznego sprzed ponad dekady, pierwsza dziesiątka nazw nie ma nic wspólnego z wybitnymi Polakami. Lideruje ulica… Polna (ponad 3000 razy), a dalej są: Leśna, Słoneczna, Krótka, Szkolna, Ogrodowa, Lipowa, Brzozowa, Łąkowa i Kwiatowa. A gdzie w tej wyliczance znajdziemy Mickiewicza? Wymieniany jest jako drugi, za Tadeuszem Kościuszko, a przed Henrykiem Sienkiewiczem.

Kościół zrodzony z ofiarności

W najbliższym sąsiedztwie dzisiejszej ulicy Mickiewicza jest plac tego samego patrona. Ma ciekawą historię, której początki sięgają lat 20. ubiegłego wieku. Był uzupełnieniem nowo wzniesionych wtedy budynków przy ulicach Katowickiej i Kościuszki – Izby Rzemieślniczej, Urzędu Finansowego oraz kościoła św. Piotra i Pawła. Powstał właśnie na placu Mickiewicza, wtedy zwanego Strasburgerplatz (na pamiątkę zwycięskiej bitwy wojsk pruskich pod Strasburgiem 27 września 1870 roku). Budowa świątyni nie byłaby możliwa bez ofiarności społeczeństwa całego powiatu, a sami opolanie brali czynny udział w budowie i dostarczaniu niezbędnych materiałów. Swoje „trzy grosze” dołożyli choćby urzędnicy różnych instytucji, na przykład bezpłatnie zapewniając furmanki do przewożenia za darmo piasku i innych materiałów budowlanych. Świątynia była konsekrowana 100 lat temu, stając się centralnym punktem ówczesnej kompozycji urbanistycznej.

Pomnik i plac do rewitalizacji

Pierwotnie plac stanowił zagłębiony teren z prostymi alejkami, długim trawnikiem i starannie zaprojektowaną zielenią. Zanim otrzymał imię Mickiewicza, patronem był Stanisław Wyspiański. Zmieniło się to 30 sierpnia 1965 roku. Wtedy właśnie stanął tam pomnik wieszcza, którego popiersie zakupiono ze składek opolskich nauczycieli. Wykonał je Pius Weloński z Wilna. Jego najsłynniejszym dziełem jest posąg Gladiatora, którego pierwszy model powstał w 1880 w Rzymie. W latach 1901-1912 Weloński zrealizował 14 monumentalnych Stacji Drogi Krzyżowej usytuowanych na wałach klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie oraz posągi świętych na wieży Jasnogórskiej. Natomiast cokół i otoczenie pomnika Mickiewicza w Opolu zaprojektował Zbigniew Winogrodzki.

Z biegiem lat przestrzeń, która miała służyć integracji mieszkańców, stała się mało atrakcyjna i rzadko odwiedzana. To się jednak zmieni. Plac Mickiewicza przejdzie kompleksową rewitalizację, sfinansowaną z funduszy unijnych. Projekt powstał dzięki współpracy Rady Dzielnicy Śródmieście, studentów Politechniki Opolskiej oraz Galerii Sztuki Współczesnej, która prezentowała ich koncepcje. Zmodernizowany plac zachowa swój historyczny charakter, z naciskiem na zieleń i funkcje rekreacyjne. Pojawią się nowe ławki, oświetlenie oraz odnowiona infrastruktura. A pomnik przejdzie renowację i stanie się centralnym punktem tego miejsca.

Pojawiał się i znikał

Wróćmy jednak do Adama Mickiewicza, który na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat znikał z map dzisiejszego Opola. W Nowej Wsi Królewskiej, gdy graniczyła jeszcze z Opolem jako wieś, była Groschowitzer Strasse. Po II wojnie światowej zyskała na patrona Mickiewicza i ten stan funkcjonował do 1955 roku. Wtedy Nową Wieś Królewską włączono w granice miasta, a ulicę przemianowano na znaną nam dzisiaj Aleję Przyjaźni.

W 1976 roku do Opola włączono Malinę i tam również „podziękowano” Mickiewiczowi, zmieniając nazwę ulicy na Geodetów. Wieszcz był także patronem dwóch ulic w Zakrzowie. Dzisiaj jedna z nich nazywa się Kozielska, a druga Ligudy.

I kończąc wędrówkę po dawnych ulicach dedykowanych Mickiewiczowi odwiedzamy Grudzice. Obecna dzielnica w granicach administracyjnych Opola znalazła się w 1976 roku. Tam autora „Ody do młodości” zastąpił bohater wielu plotek i anegdot (opisywanych m.in. przez Tadeusza Boya-Żeleńskiego), skandalista i wielki poeta okresu Młodej Polski, Stanisław Przybyszewski.

Dariusz Król

Korzystałem z książki „Ludzie i historia w nazwach ulic Opola” autorstwa Moniki Choroś i Łucji Jarczak. Wydawnictwo Instytut Śląski.

Na zdjęciu głównym współczesny Plac Mickiewicza. Poniżej widok na Izbę Rzemieslniczą około 1920 roku (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) i lata 1936-1940, Kościół św. Piotra i Pawła na pl. Mickiewicza. Fot. Fotopolska.eu