Niezwykłe historie opolskich ulic (37): Katedralna – prastare i święte miejsce

Ulica Katedralna to fragment przestrzeni miejskiej Opola, której początki sięgają niespełna 600 lat wstecz. I jest jedną z tych w mieście, która wchodzi do ścisłego i bardzo elitarnego grona założycielskiego najstarszych opolskich ulic.

Platea Odere dokumenty XV-wieczne wymieniają jako jedną z siedmiu pierwszych ulic i placów miasta. W jednym szeregu z Burgasse (dzisiaj Zamkowa), Beythenischegasse (Krakowska), Ring (Rynek), Quergasse (Wąska), Berg Gasse (Św. Wojciecha) i platea Sancti Crucis (Koraszewskiego).

Tysiącletnie relikwie

Losy ulicy są oczywiście nierozerwalnie związane z historią opolskiej Katedry Świętego Krzyża, będąc świadkiem rozwoju i przemian Starego Miasta już od średniowiecza. To historia powiązana z rozwojem Opola i jego zabytków. Nierozerwalna część starego miasta w sąsiedztwie najważniejszej świątyni, która przez wieki ewoluowała (od drewnianego kościoła w XIII w. do dzisiejszej bazyliki z gotyckimi elementami), po drodze przechodząc przez pożary, przebudowy i zmiany.

Nie sposób zatem odwiedzać ulicę Katedralną, nie przywołując historii tej niezwykłej świątyni i jej relikwii. Wielu mieszkańców Opola nie zdaje sobie nawet sprawy, skąd w herbie miasta krzyż, którego drugą połowę zdobi piastowski orzeł. Jego najstarszy wizerunek pochodzi z końca XIII wieku. A jeszcze mniej osób wie o tym, jak wielki skarb od 1000 lat jest przechowywyany w opolskiej katedrze.

Opolski gród został obdarowany w 1024 roku relikwiami drzewa krzyża świętego. Formalnie Opola wtedy jeszcze nie było, ale gród funkcjonował, a najstarsze wzmianki o świątyni pochodzą z 1223 roku. Być może relikwie były przechowywane pierwotnie w kaplicy książęcej na Ostrówku, a może w kościele zbudowanym w miejscu dzisiejszej katedry. Jednym z najstarszych na Śląsku.

Legenda głosi, że do Opola przekazał je biskup wrocławski Klemens. A dla dokładniejszego poznania tej historii przenieśmy się na węgierski dwór króla Stefana. Wysłał on syna, aby pomodlił się za pomyślność królestwa węgierskiego przed grobem biskupa Wojciecha w Gnieźnie, który wybierzmował króla Węgier. Po męczeńskiej śmierci późniejszego patrona Polski, Stefan wysłał na pielgrzymkę do grobu św. Wojciecha syna – Emeryka. Pierworodny przez Słowację dotarł do Krakowa, a przez Góry Świętokrzyskie do Wrocławia, gdzie przywiózł wspomniane relikwie krzyża świętego, które biskup wrocławski Klemens podarował Opolu.

Kościół od czasów Chrobrego

Co zaś się tyczy kościoła, to w miejscu obecnej katedry powstał za czasów Bolesława Chrobrego. Patronem świątyni już w okresie średniowiecza był Święty Krzyż. Ma to również głęboki wydźwięk w herbie Opola. Krzyż od samego początku jest jego ważnym elementem. Herb wyryty jest nawet na chrzcielnicy przechowywanej w katedrze, która pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku.

Niedawne badania archeologiczne Katedry pokazały, że skrywa ona znacznie więcej niesamowitych historii. Wewnątrz odkryto fundamenty dawnego, ceglanego kościoła z początku XIII wieku.  W ich obrębie odnaleziono między innymi 17 szkieletów. Wszystkie zabrano do badań. Pod ołtarzem kaplicy Matki Bożej spoczywa opolski biskup ordynariusz Franciszek Jop.

Pod północnymi dwoma kaplicami odkryto schody, które zostaną zachowane, a zejście będzie bardzo proste pod przyszłe badania. Z kolei nad małą zakrystią na pierwszym piętrze odkryto dawną bibliotekę kolegiacką, o której nikt nie wiedział od ponad 100 lat.

546 lat od pierwszej nazwy

Platea Odere oficjalnie pojawiła się w Akcie miasta Opole w 1480 r. Początkowo nazywana „ulicą Odrną/Odrzną”, ponieważ prowadziła w kierunki rzeki Odry. Z czasem nazwa objęła też ulicę łączącą Rynek z kościołem parafialnym, tj. „droga prowadząca do kościoła św. Krzyża”. Odcinek od wejścia na dziedziniec kościoła św. Krzyża do dzisiejszego Placu Sebastiana nazwano w 1842 roku Schullen Strasse (później Schul Strasse – Szkolna ulica), a już od 1894 roku Kirch Strasse (Kościelna) dochodziła do mostu na Młynówce. W 1945 roku pojawiła się polska nazwa ul. św. Krzyża, którą jeszcze w tym samym roku zmieniono na ul. Kościelną. Forma „ulica Katedralna” pojawiła się w wykazie ulic uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z 7 marca 1947 roku i obowiązuje do dzisiaj. To właśnie wtedy na przykład zmieniono Kasztelańską na Mieczysława Niedziałkowskiego.

***

W sobotę 20 grudnia 2025 r. podczas pierwszej Mszy św. sprawowanej po 40 miesiącach zamknięcia katedry opolskiej bp Andrzej Czaja poświęcił nowy ołtarz.

Dariusz Król

Przy chronologii nazw korzystałem z tekstu „Ludzie i historia w nazwach ulic Opola” autorstwa Moniki Choroś i Łucji Jarczak. Wydawnictwo Instytut Śląski.

Podpisy

Zdjęcie główne: Nieco w lewo ujęcie Katedralnej na widok sprzed skrzyżowania z ul. Koraszewskiego w kierunku Mostu Katedralnego, następnie Szpitalna w lewo oraz fragment szpitala św. Aleksego. W oddali kamienice za Młynówką przy ul. Piastowskiej 3 i 4. Fot. dolny-slask.org.pl

Zdjęcie poniżej: wykonane przez Leonarda Olejnika z ocalonego przez zawieruchę wojenną narożnego tarasowca u zbiegu z Książąt Opolskich.