Niezwykłe historie opolskich ulic (40): Kościuszki – Prestiżowa miejscówka

Słynny blok Meander nazywany „Akwarium” i jeszcze bardziej znana restauracja „Festiwalowa”, w której bawiły się największe gwiazdy polskiej sceny oraz lokalny półświatek, to z pewnością najbardziej kultowe miejsca przy tej ulicy. Ale to także wspomnienie aresztu i kwatery SS, a współcześnie znanej nam wszystkim przychodni. Tym razem zapraszamy na spacer po ulicy Kościuszki.

Ulica mundurowych

Zanim jednak odwiedzimy kilka zakątków tej ulicy przypomnijmy, że jako patron polskich ulic to właśnie Kościuszko jest najpopularniejszy z Polaków. Bardziej nawet od Mickiewicza. Był naczelnikiem powstania zwanego… kościuszkowskim przeciw zaborcom z 1794 roku, uczestniczył w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775-1783). Zmarł w Szwajcarii, a w 1818 roku jego ciało złożono w Grobach Królewskich na Wawelu.

Ulica w zasadzie od początku swojego istnienia ma konotacje żołnierskie, bowiem już na początku XX wieku ulicę nazwano Molkestr. Było to na cześć Helmutha von Moltke (1800-1891), pruskiego feldmarszałka, teoretyka wojskowego i reformatora armii, który jako szef sztabu generalnego kierował zwycięskimi kampaniami przeciw Danii, Austrii i Francji, co doprowadziło do powstania Cesarstwa Niemieckiego. Ulica była częścią niemieckiego Oppeln, zabudowywaną m.in. budynkami dla pracowników dyrekcji kolei oraz kamienicami, co dokumentują pocztówki z początku XX wieku.

Areszt, kwatera SS i Liceum dla Dziewcząt

W siedzibie obecnego Sądu Okręgowego mieścił się wspomniany na wstępie areszt śledczy. Z kolei budynek Liceum Ekonomicznego po 1939 roku był kwaterą SS, a w jej piwnicach przetrzymywano więźniów. Natomiast Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna była niegdyś budynkiem Liceum dla Dziewcząt. Ten ostatni został wybudowany w latach 1894-1899 w stylu neogotyku jako siedziba żeńskiego gimnazjum ewangelickiego, a rozbudowany w latach 1912-1913 i 1925-1926. W 1945 r. budynek stał się siedzibą Państwowego Liceum i Gimnazjum Żeńskiego, w następnych latach mieściło się w nim wiele opolskich szkół średnich. Od 1983 r. jest siedzibą Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej, a od roku 1990 również Zespołu Szkół im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego.

Rozrywkowy symbol peerelowskiego luksusu

Najbardziej chyba znanym miejscem przy tej ulicy jest nieistniejąca już dzisiaj Restauracja Festiwalowa, która mieściła się pod numerem 13 w słynnym bloku „Meander” (tzw. Akwarium). Był legendarnym lokalem gastronomicznym czasów PRL otwartym w 1969 roku. Słynął ze ściennej mozaiki w holu autorstwa Władysława Początka, świetnej kuchni, elitarnej atmosfery i nieustannej walki o wolny stolik z użyciem wszelkich możliwych protekcji. Był ważnym punktem towarzyskim dla artystów opolskiego festiwalu. Zaś Antoni Piechniczek spacerując po Opolu lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku zaglądał tam nie tylko na kawę, ale także po to, by sprawdzić, czy jego podopieczni z opolskiej Odry, aby nie nazbyt sobie folgują. Aby „podlizać się” sąsiadom, kultowy lokal w 1986 roku przemianowano na „Biełgorod”, co miało nie tylko uczcić przyjaźń z ZSRR, ale także partnerstwo z miastem, które po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku odeszło w zapomnienie. I raczej bezpowrotnie.  Restauracja (po ustrojowych przemianach powróciła do historycznej nazwy) funkcjonowała do 2005 roku, gdy Społem sprzedało lokal, przegrywając biznesową konkurencję.

Akwarium dla wybranych

Co zaś się tyczy Meandera, czyli bloku nazywanego nazywany „Akwarium” to powstał w 1967 roku i stoi do dzisiaj, a w parterowych lokalizacjach królują apteki (kiedyś Moda Polska). Wybudowany według projektu Stanisława Torca mieścił nie tylko opisaną już Festiwalową, ale także mieszkania, które lata temu przydzielano oczywiście prominentnym działaczom partii. Powód? Atrakcyjna lokalizacja przy głównym deptaku i „rzut kamieniem” od Placu Wolności. Przez lata Meander-Akwarium przeszedł wiele zmian – obniżono chodnik przy usługach, do którego dostęp prowadził wcześniej po schodach, odnowiono elewację i podzielono ją kolorystycznie na trzy części. Najwięcej zmian przeszedł ciąg handlowy.

Prawie jak 130 lat temu…

Jest jeszcze jedna ciekawa kamienica przy tej ulicy. Pod numerem 17 odnajdujemy jeden z nielicznych budynków, który zachował dużo oryginalnych elementów. Powstał na początku 1900 roku. Drzwi wejściowe są oryginalne, na jednym skrzydle widnieje rok powstania kamienicy, na drugim inicjały rodziny Kampa, która była jej właścicielem. W trakcie remontu w latach 90, przy obróbce blacharskiej elewacji skradziono jej oryginalne cynkowe elementy.

***

A na koniec musimy wspomnieć oczywiście o budynku, który bez względu na historię i czas bije wszystkie inne na głowę. To oczywiście mieszcząca się vis a vis Akwarium Przychodnia Centrum. Jeden z najważniejszych medycznych punktów w Opolu.

Dariusz Król

Podpis zdjęć:

1_Fragment (Moltkestrase) ul. Kościuszki. Fot. polska-org.pl

2_Kościuszki na odcinku między Krakowską a Kołłątaja. Po lewej  płot zarośnięty zielenią, w tym miejscu za kilka lat powstanie słynne Akwarium. Fot. polska-org.pl

3_ Kadr jeszcze z czasów, gdy przed Akwarium funkcjonował Klub Międzynarodowej Prasy i Ksiązki. Fot. Fryderyk Kremser

Główne_Ulica Kościuszki z ówczesnym gimnazjum żeńskim. Widok ze skrzyżowania z ul. Reymonta. Fot. polska-org.pl