Niezwykłe historie opolskich ulic (44): Oleska – zmienia się razem z Opolem

Neogotycka wieża ciśnień, pięknie wyremontowana Stegu Arena i gmach główny Uniwersytetu Opolskiego oraz znajdujące się za nim akademiki. No i ikoniczny adres. Oleska 51. Przez 80 lat dom Odry Opole. Historia tej ulicy, która pod Zawadą zmienia się w ulicę Opolską, jest bardziej niż interesująca.

Prosta jak od linijki

Ulica Oleska (do 1945 r. Rosenberger Strasse jako ulica wylotowa do Olesna) pozostaje jedną z głównych arterii komunikacyjnych Opola. Bardzo długa i niemal prosta pod tym względem przypomina ulicę Ozimską. Rozpoczyna się w okolicy dzisiejszego Solarisa, po drodze mijamy gmach główny Uniwersytetu Opolskiego, następnie największe, trzypoziomowe skrzyżowanie wybudowane kilka lat temu za blisko 200 mln zł, potem z jednej strony wspomniana wieża ciśnień, z drugiej stary stadion Odry, dalej piękny mural klubu z Antonim Piechniczkiem w roli głównej, Stegu Arena, Toyota Park i skrzyżowanie, które łączy część Osiedla Chabrów i Osiedla Armii Krajowej (dawniej ZWM). Wreszcie Gosławice i skrzyżowanie z obwodnicą, granice miasta i na koniec miejscowość Zawada, w której Oleska zamienia się we wspomnianą Opolską.

Oppelner Stadion

Wróćmy jednak do Opola i pod słynny numer 51 przy Oleskiej. Historia zaczyna się lat 30. XX wieku, kiedy władze niemieckiego Oppeln postanowiły zbudować stadion na ówczesnych obrzeżach miasta. W pierwszych latach funkcjonowania „Oppelner Stadion” odgrywał rolę obiektu wielofunkcyjnego. Odbywały się na nim zawody lekkoatletyczne, mecze piłkarskie, jak i inne wydarzenia sportowe. Po II wojnie światowej, w już polskim Opolu, mianowano Oleską 51 domem nowo powstałej drużyny – OKS Odry Opole.

Piłka nożna, 1 maja i dożynki

Stadion był świadkiem pierwszego sezonu Odry w Ekstraklasie, gdy pod szyldem Budowlani Opole rozegrała domową potyczkę w piłkarskiej elicie w 1953 roku. Nasi ulegli wtedy 1:2 Gwardii Warszawa. Na pierwsze zwycięstwo przy Oleskiej musieli poczekać aż do 9. kolejki, kiedy ograli 3-2 CWKS Warszawa (obecna Legia). Był 7 czerwca 1953 roku.

Najbardziej pamiętany mecz w europejskich pucharach przy Oleskiej to starcie z 1. FC Magdeburg w sezonie 1977/78 w ramach Pucharu UEFA (dzisiaj byłaby to Liga Europy). Opolanie wspierani przez 20 tysięcy kibiców przegrali 1:2, a honorową bramkę strzelił Józef Klose.

Największym wydarzeniem sportowym bez udziału Odry przy Oleskiej był mecz reprezentacji Polski, którą prowadził legendarny w Odrze Antoni Piechniczek. 17 kwietnia 1985 roku „Biało-Czerwoni” pokonali 2-1 Finlandię.

Piłkarski stadion gościł także obchody pierwszomajowe (1970). A rok później we wrześniu odbyła się inna propagandowa impreza czasów PRL, czyli centralne dożynki. Pod ikonicznym adresem zameldowali się I sekretarz PZPR Edward Gierek oraz premier Piotr Jaroszewicz.

Ostatni raz Ekstraklasa gościła przy Oleskiej 10 czerwca 1981 roku, a Odra pokonała 1-0 Zawiszę Bydgoszcz. Jedno jest pewne, przy tej ulicy ekstraklasy nie zobaczymy już nigdy, bo klub przeniósł się na Olejnika, gdzie wybudowano piękny stadion Itaka Arena.

Najpierw był Rurmistrz

Geneza powstania pięknej wieży ciśnień wymaga szerszego wstępu. Pierwsi mieszkańcy Opola czerpali wodę bezpośrednio z Odry. Kiedy ludności zaczęło przybywać, konieczne okazało się opracowanie bardziej złożonego systemu zaopatrywania w wodę. Już od połowy XIV wieku istniał w mieście średniowieczny wodociąg, który doprowadzał wodę z rzeki drewnianymi rurami do prywatnych i publicznych zbiorników znajdujących się w rynku. Nad jego sprawnym funkcjonowaniem czuwał specjalny urzędnik, nazywany Rurmistrzem (Wassefhrer), wymieniony po raz pierwszy w dokumentach miejskich z 1369 roku. Za korzystanie z wody ze zbiorników pobierano opłaty. Poza tym czerpano ją ze studni zlokalizowanych w kilku punktach Opola, m.in. na dzisiejszym Wzgórzu Uniwersyteckim oraz przy ulicy św. Wojciecha.

XIX wieczna rewolucja w wodociągach

Prawdziwa rewolucja w miejskich wodociągach nastąpiła dopiero w XIX wieku, z chwilą utworzenia rejencji opolskiej i systematycznym rozwojem liczby mieszkańców. W 1893 roku zapada decyzja o budowie nowoczesnej wieży ciśnień i sieci wodociągowej składającej się z rur stalowych, stacji uzdatnia wody i podziemnego ujęcia. W tamtym czasie w Opolu mieszkało już niemal 12 tysięcy osób. Władze miejskie musiały więc zapewnić stałe dostawy wody dużej liczbie odbiorców. By podołać temu zadaniu w sposób nowoczesny i jednocześnie efektywny, powołano do życia zakład wodociągowy, którego celem miało być zaopatrywanie rejencji opolskiej w wodę pitną. W roku 1888 rada miejska zaciągnęła kredyty bankowe, dzięki którym mogła rozpocząć budowę nowoczesnej infrastruktury. W tym też okresie rozpoczęto budowę wieży ciśnień, ukończonej w 1896 roku.

Wieża Piastowska jest… niższa

Wieża ciśnień w Opolu (wysoka na 51,3 metrów) jest jedną z najbardziej charakterystycznych budowli miasta. Ma już ponad 130 lat i wciąż zachwyca. Co ciekawe, jeszcze słynniejsza z opolskich wież, ta Piastowska jest niższa, ma „tylko” 42 metry wysokości wraz ze szpicą. Budowa wieży ciśnień według projektu Waltera Pfeffera z Halle ruszyła w 1892 roku, a całość oddano do użytku cztery lata później. Przez ponad wiek zaopatrywała Opole w wodę (zapewniała stabilne ciśnienie w miejskiej sieci wodociągowej). Stalowy zbiornik umieszczony na jej szczycie ma pojemność 900 metrów sześciennych i służył do zapewnienia stabilnego ciśnienia wody w opolskich wodociągach aż do 2009 roku, kiedy to ostatecznie wyłączono go z eksploatacji.

Obecnie wieże ciśnień prawie całkowicie zostały wyparte przez hydrofory, pozostały głównie jako awaryjne źródło wody (do celów przeciwpożarowych), gdyż mogą dostarczyć stosunkowo dużo wody przy całkowitym braku zasilania.

Gmach WSP, eksplozja i przeprowadzka

Główny Gmach Wyższej Szkoły Pedagogicznej był naukowym centrum Opola przez wiele lat. Wzniesiono go przy ulicy Oleskiej w 1958 roku, a dwa lata później powstała tam okazała aula, w której do 2002 roku odbywały się inauguracje i ważne uroczystości uczelniane. W nocy z 5 na 6 października 1971 roku miało tam miejsce polityczne „trzęsienie”. Eksplozja całkowicie zniszczyła aulę, a dokonali tego bracia Kowalczykowie, pracownicy uczelni. Było to w przeddzień mającej odbyć się na sali konferencji Milicji Obywatelskiej oraz Służby Bezpieczeństwa z udziałem premiera i szefa resortu spraw wewnętrznych. Aulę odbudowano już w następnym roku. Obecnie główne władze Uniwersytetu znajdują się na Wzgórzu Uniwersyteckim, który na potrzeby uczelni został zaadoptowany i zrewitalizowany po niszczejącym szpitalu.

***

Mimo tego, że wieża ciśnień jest już tylko obiektem historycznym, gmach główny uczelni znajduje się gdzieś indziej, a stadion przy Oleskiej zostanie niebawem tylko wspomnieniem, o tę ulicę nie musimy się martwić. Po stadionie ma tam powstać wymarzony przez mieszkańców Aquapark, a znajdujące się blisko Stegu Arena oraz Toyota Park już zapracowały na sportowe centrum miasta, odwiedzane regularnie przez tysiące mieszkańców i gości.

Dariusz Król