Niezwykłe historie opolskich ulic – Krakowska [DUŻO ZDJĘĆ]

Jeśli zapytamy przypadkowo napotkanego mieszkańca Opola o najbardziej znaną lub charakterystyczną ulicę Opola zdecydowana większość bez wahania odpowie – Krakowska. Historia tej reprezentacyjnej ulicy miasta jest długa i obfituje w wiele nazw. A wszystko zaczęło się mniej więcej w tym samym czasie co lokacja miasta przez księcia Kazimierza I opolskiego , czyli między 1211 a 1217 rokiem. Wszystko zaczęło się od… zaułka.

Droga królewska

Jako jedna z głównych ulic Opola rozciąga się pomiędzy rynkiem a dworcem głównym. Jest częścią historycznego szlaku handlowego zwanego Via Regia (drogą królewską) lub Hohe Strasse („wysoką drogą”, czyli taką, którą podróżowały ważne osobistości). Prowadził ze słynnego ośrodka pątniczego  Santiago de Compostela przez Paryż, Antwerpię, Akwizgran, Moguncję, Lipsk, Wrocław, Kraków aż do Kijowa.

Krakische Gasse

W północnej części dzisiejszego rynku powstał plac targowy, który po Opola pozostał wraz z odcinkiem traktu w obrębie miasta, stając się w ten sposób jedną z ulic Opola, wtedy nazwanym zaułkiem Bytomskim (Beuthenischegasse). Ulica prowadziła od bramy Bytomskiej do rynku (obecnie jest to fragment ul. Krakowskiej od ul. Zwierzynieckiej w kierunku rynku). Nazwa zaułka i bramy odnotowana została w 1452 roku. Droga poza bramą nosiła nazwę Traktu Bytomskiego. Wcześniej, po lokacji miasta, żadne dokumenty nazwy nie potwierdzały, ale znamienne są słowa archiwisty opolskiego Friedricha Georga Alfreda Steinerta, które cytują Monika Choroś i Łucja Jarczak w książce „Ludzie i historia w nazwach ulic Opola”: „Jeśli w średniowieczu jakiś wykształcony pisarz miejski nazwał ją Krakische Gasse (aleja, uliczka, zaułek), to uczynił tak ze względu na znaczenie wówczas niemieckiego ośrodka handlowego, jakim był Kraków”. A wspomniany Steinert urodził się 30 marca 1879 w Opolu (zmarł 29 czerwca 1963 w niemieckim mieście saksońskim Zittau). Był nauczycielem gimnazjum opolskiego, historykiem dziejów miasta, bibliotekarzem, archiwariuszem miejskim i dyrektorem muzeum opolskiego (obecnie Muzeum Śląska Opolskiego), pełniąc tę funkcję do 1945 roku.

Rejencja, czyli zmiany

W XVIII wieku zaułek przemianowano na Groszowicki (Groschowitzergasse). Taką samą nazwę przyjęły także brama i przedmieście, a droga poza bramą pozostała Traktem Bytomskim. Ustanowienie Opola w 1816 roku stolicą rejencji opolskiej przyniosło kolejne zmiany. W roku 1822 wyburzono bramę Groszowicką, a dawne przedmieście Groszowickie włączono do miasta. I tak oto teren przedmieścia stał się idealnym miejscem pod budowę niezbędnych stolicy regionu gmachów użyteczności publicznej.

Krakoskie Przedmieście

W roku 1842 władze miasta zdecydowały, że wzorem innych miast śląskich zlikwidują człon Gasse (zaułek) określeniem Strasse (ulica) jako bardziej nowoczesnym. Archiwum Państwowe w Opolu dysponuje wykazem ulic z tamtego roku. Przy ulicy Krakowskiej znajduje się informacja, że nosi ona nazwę Graschowitzer Gasse i Beuthinische Gasse, a magistrat zaproponował  m.in. nazwę Krakauer Strasse, aby w ten sposób przypomnieć związki Opola z Krakowem. Zaułek Groszowicki nazywano więc ulicą Krakowską (Krakauerstrasse), a dawny Trakt Bytomski, który stał się jedną z ulic Opola, nazwano Krakowskim Przedmieściem (Krakauer Vorstadt).

W końcu XIX wieku połączono na stałe ulicę Krakowską z Krakowskim Przedmieściem wspólną nazwą „ulica Krakowska”. Przyzwyczajenia mieszkańców jednak pozostały, bo jeszcze długo dawną ulicę Krakowską określali mianem „mała ulica Krakowska”, a nowy „duża ulica Krakowska”.

Pomnik, hotele, a nawet sąd

W drugiej połowie XIX wieku Krakowska stała się reprezentacyjną ulicą miasta. Znajdowały się na niej: gmachy rejencji opolskiej, Królewskiego Sądu Powiatowego, Urzędu Ziemskiego, Naddyrekcji Cesarskiej Poczty oraz Inspektoratu Kolejowego. A ponieważ w pobliżu był dworzec kolejowy siłą rzeczy powstały trzy hotele: przy ul. Krakowskiej 57 „Krug” (teraz stoi tam Mercure), przy Krakowskiej 40 „Deutsches Haus” i przy Krakowskiej 24 „Form”, po którym pozostał skwer, gdzie w 1970 roku odsłonięto pomnik Jana Borowczaka „Bojownikom o Polskość Śląska Opolskiego”.

Imienia nazisty

W okresie międzywojennym ulica zmieniała swoją nazwę kilka razy. 20 kwietnia 1933 roku została nazwana jako Helmut Bruckner Strasse. To współzałożyciel śląskiej NSDAP pochodzący z dzisiejszego Dzierżoniowa, który raptem miesiąc wcześniej został nadprezydentem prowincji dolnośląskiej i komisarzem prowincji górnośląskiej w Opolu. Patronem był krótko, bo tylko do 1935 roku, ponieważ wcześniej popadł w niełaskę, tracąc wszystkie godności i odchodząc z partii hitlerowskiej. Zastąpił go marszałek von Hindenburg, który kilka lat wcześniej (w 1928 roku) odwiedził Opole.

Stalin obalony, wygrywa Krakowska

Ponownie nazwa ulica Krakowska pojawiła się w spisie ulic zaraz po II wojnie światowej, ale też nie przetrwała do dzisiaj, ponieważ w 1949 roku przemianowano ją na ulicę Stalina, co tylko dowodzi, jak dla komunistów była ona ważna. Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili przetrwał do 30 października 1956 roku, gdy uchwałą Miejskiej Rady Narodowej „zgodnie z życzeniami mieszkańców postanowiono zmienić nazwy niektórych ulic”. Wróciła ulica Krakowska, którą kilka lat temu władze miasta zrewitalizowały i od tego czasu rzeczywiście jest ona prawdziwie reprezentacyjną, począwszy od dworca PK, nowego placu im. Olgi „Kory” Sipowicz aż do Rynku.

tekst Dariusz Król, zdjęcia: Jerzy Stemplewski, Muzeum Śląska Opolskiego, Witold Chojnacki, archiwum

Tekst powstał m.in. na podstawie „Ludzie i historia w nazwach ulic Opola” autorstwa Moniki Choroś i Łucji Jarczak. Wydawnictwo Instytut Śląski.