Nowe odkrycie – groby polskich żołnierzy w Łambinowicach [ZDJĘCIA]

Centralne Muzeum Jeńców Wojennych poinformowało o odnalezieniu nieznanych, nieoznaczonych miejsc pochówku polskich żołnierzy z czasu II wojny światowej w Miejscu Pamięci w Łambinowicach. W jednym z grobów na Starym Cmentarzu Jenieckim w Łambinowicach odnaleziono ludzkie szczątki oraz pozostałości po mundurze – guziki wzór 28/33. Na części z nich widoczny był polski orzeł.

Wśród kości odnaleziono też połówkę aluminiowego żołnierskiego znaku tożsamości. Jego wymiary oraz kształt wskazują, że jest to nieśmiertelnik stanowiący wyposażenie uczestników wojny obronnej 1939 r – wzór 31. Przedmiot został zabezpieczony i będzie poddany konserwacji. Istnieje szansa na odczytanie danych jego właściciela, co może pozwolić na imienną identyfikację żołnierza.

Prace archeologiczne poprzedzono badaniami historycznymi. Kluczowa okazała się analiza zdjęć lotniczych wykonanych w trakcie II wojny światowej. Na ich podstawie wytypowano miejsca do przeprowadzenia wykopalisk. W trakcie prac natrafiono również na masowe groby jeńców radzieckich, nieoznaczoną kwaterę najprawdopodobniej z okresu I wojny światowej oraz zbiorową mogiłę z przemieszanymi szczątkami co najmniej dwóch osób, których identyfikacja wymaga dalszych badań.

Tegoroczny etap jest kontynuacją badań archeologicznych prowadzonych z inicjatywy Muzeum od 2022 r. w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach. Są to tereny po obozach jenieckich Lamsdorf z lat I i II wojny światowej, a także obozów dla ludności cywilnej, przemieszczanej w następstwie wojen i zmian granic, które te wojny powodowały. Szczególnie duża liczba ofiar pochodzi z II wojny światowej. Według szacunków to ok. 40 tys. osób. Wzięci do niewoli żołnierze umierali w różnych okolicznościach. Tak było we wrześniu 1939 r., kiedy do Lamsdorf trafili pierwsi polscy żołnierze i w latach następnych. Szacuje się, że przez bramy kompleksu obozowego mogło w latach 1939–1945 przejść nawet 70 tys. Polaków, także powstańców warszawskich. Do 2026 r. nieznana była lokalizacja nawet jednego grobu polskiego jeńca zmarłego w czasie niewoli.

Prace archeologiczne potrwają do 24 lipca 2026 r. Prowadzone są od końca czerwca br. w ramach dwóch projektów:

• „Las umarłych? Poszukiwania grobów jeńców wojennych w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach” Stowarzyszenia Przyjaciół Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych i Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych jako partnera. Projekt jest finansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
• „W poszukiwaniu grobów Polaków w Miejscu Pamięci Narodowej w Łambinowicach” Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych. Projekt jest dofinansowany przez Samorząd Województwa Opolskiego.

Działania te mają nie tylko charakter naukowy, ale i społeczny. Zostały zaplanowane jako kontynuacja dwóch wcześniejszych projektów Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych z lat 2022–2025. Tegoroczne prace wykonuje – podobnie jak wcześniej – zespół badaczy kierowany przez dr Dawida Kobiałkę (Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego).

Najbliższą okazją do rozmowy z archeologami będzie spotkanie „Kości zostały… znalezione. Informacja, interpretacja, identyfikacja”, które odbędzie się 22 lipca (środa), o godz. 17.00, w siedzibie Muzeum w Łambinowicach. Szczegółowe informacje o spotkaniu można znaleźć na stronie internetowej www.cmjw.pl.

Tło historyczne odkrycia

Żołnierze Wojska Polskiego – uczestnicy kampanii polskiej 1939 r. byli pierwszą grupą jeniecką, którą w czasie II wojny światowej skierowano do obozów jenieckich Lamsdorf. Pierwszy jeniec w tamtejszym obozie przejściowym (Dulag B) – utworzonym jeszcze w sierpniu 1939 r. – pojawił się już 3 września. Dwa dni później przybył transport prawie tysiąca osób. Łącznie przez nieco ponad miesiąc przez Dulag B, który 4 października został przekształcony w Stalag VIII B Lamsdorf, przeszło się ok. 43 tys. jeńców polskich. Znaleźli się wśród nich także internowani cywile, m.in. grupa zakonników franciszkańskich z Niepokalanowa wraz z o. Maksymilianem Marią Kolbem. Szczególnie trudne były pierwsze miesiące niewoli. Początkowo jeńcy przebywali w namiotach i pomieszczeniach gospodarczych, dopiero potem w barakach, przy których budowie uczestniczyli. Duże stłoczenie, fatalne warunki sanitarne oraz małe racje żywnościowe potęgowały złe skutki niewoli.

Wiosną 1940 r., III Rzesza zaczęła przygotowywać w obozach miejsce dla przyszłych jeńców z planowanej kampanii na Zachodzie. Przenoszono więc żołnierzy polskich do obozów w głębi Rzeszy lub wymuszano na nich zrzeczenie się statusu jenieckiego, by jako robotników cywilnych skierować do pracy przymusowej w rolnictwie oraz przemyśle. W Lamsdorf pozostała tylko garstka Polaków. W sumie przez tutejsze stalagi w latach II wojny światowej przeszło ok. 70 tys. żołnierzy Wojska Polskiego.

dr Dominik Marcinkowski
Sekcja Komunikacji i Wizerunku
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych