Opole czasu ruin – wykład powracający do 1945 roku
Opole do Polski wróciło w 1945 roku. Pośród ruin i zniszczeń rodziło się nowe miasto z nowymi mieszkańcami, którzy czasami przybyli tutaj pokonując tysiące kilometrów. Między innymi o tym to będzie opowieść Krzysztofa Steckiego – historyka, scenarzysty oraz pracownikia Instytutu Śląskiego.
W 1945 roku przez niemieckie Oppeln przeszła Armia Czerwona, co przyniosło ogromne zniszczenia i tragiczne zbrodnie na ludności cywilnej. Polskie już Opole niema z dnia na dzień stało się wielką stacją przeładunkową i ośrodkiem osadnictwa, do którego przybywały transporty z przesiedleńcami z całej Polski. Były ich tysiące i tyle samo problemów).
Na spotkanie z Krzysztofem Steckim – historykiem, scenarzystą oraz pracownikiem Instytutu Śląskiego zaprasza Stowarzyszenie Rodło Opole, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Oddział Regionalny Śląska Opolskiego i Opolski Klub Krajoznawców. Wykład poświęcony będzie temu właśnie trudnemu fragmentowi historii miasta. Wydarzenie zaplanowano w Centrum Dialogu Obywatelskiego (3 listopada, godz. 16:30, ul. Damrota 1, I piętro, sala 106). Temat to „Życie wśród ruin – Opole w 1945 r.”
Wprowadzajac w klimat spotkania przypomnijmy, że w styczniu 1945 roku do Opola dotarły siły sowieckie, które miały przejąć z niemieckich rąk Opole. W tym samym czasie ruszyła przeprawa przez Odrę w okolicach wsi Żelazna. Sowiecką ofensywę na Oppeln poprzedziła niespotykana fala rabunków, mordu i gwałtu. W akcji uczestniczyły wielkie siły: 3. Armia Pancerna Gwardii, 6. Korpus Pancerny Gwardii, 7. Korpus Pancerny Gwardii, 5. Armia Gwardii, 34. Korpus Strzelecki Gwardii, 15. Dywizja Strzelecka Gwardii, 58. Dywizja Strzelecka Gwardii, 118. Dywizja Strzelecka, 21. Armia, 117. Korpus Strzelecki Gwardii.
Sytuacja atakujących była skomplikowana, ponieważ 23 stycznia Niemcy wysadzili dwa mosty drogowe przez Odrę. Pierwsze walki toczono m.in. pod Zakrzowem i Groszowicami oraz wzdłuż linii kolejowej Kluczbork – Opole. W nocy z 23 na 24 stycznia Sowieci opanowali Nową Wieś Królewską, zdobywając m.in. dworzec Opole Główne. Rano Niemcy oddali prawobrzeżną część Opola, a do południa również Bolko.
Na lewobrzeżne Opole trzeba było poczekać, ponieważ obrona została wzmocniona, a wojska sowieckiego 1. Frontu Ukraińskiego zatrzymane na linii Odry od Ścinawy do Opola. Ofensywa ponownie ruszyła dopiero 15 marca. Zaodrze przejęto dopiero 19 marca. Od styczna do marca władzę w Opolu sprawowała komendantura wojenna Armii Czerwonej, na której czele stał ppłk Korablin. Formalne przekazanie miasta polskim władzom nastąpiło w marcu (prawobrzeżna część Opola) i kwietniu (lewobrzeżna część Opola).\
Nowa kadra kierownicza do Opola ruszyła już 23 lutego wieczorem. 71-osobowa delegacja przybyła z Katowic, wśród nich starosta Paweł Piechaczek. Wicestarostą został Henryk Janus. Siedziba urzędu znajdowała się przy ul. Piastowskiej w Opolu. Niedługo później dołączyli miejscy urzędnicy, wśród nich pierwszy prezydent Opola, Maksymilian Tkocz (urodził się 23 lutego 1905, zmarł 7 grudnia 1970 roku). Prezydentem został z ramienia SD, a funkcję pełnił do 1946 roku. Był dziennikarzem i działaczem społecznym na Górnym Śląsku. W dwudziestoleciu międzywojennym pracował w redakcji pisma „Katolik”. Był prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Opolu. Pochowany na cmentarzu św. Andrzeja w Zabrzu.
W kwietniu zaczęli wracać mieszkańcy Opola ewakuowani w styczniu przed nadejściem frontu, a 30 kwietnia pojawił się pierwszy transport emigrantów z Kresów Wschodnich RP.
Na zdjęciu głównym Śródmieście Opola wiosną 1945 r. (fot. Archiwum Państwowe w Opolu). Poniżej zapowiedź spotkania w CDO.
